Zgłoś błąd lub brakujący arkusz

Napisz, jakiego arkusza szukasz (egzamin, przedmiot, rok, poziom) albo co jest nie tak z plikiem. Nie podawaj danych osobowych.

Podstawa programowa z filozofii: co trzeba umieć na maturze

To oficjalna lista wymagań z filozofii, którą sprawdza egzamin i według której uczą nauczyciele. Ułożyliśmy ją w działy, z wyraźnym podziałem na poziom podstawowy i rozszerzony, i dodaliśmy listę „umiem”, wyszukiwarkę oraz plan nauki.

Najkrócej

Poziom podstawowy 37 wymagań w 10 działach
Poziom rozszerzony +91 dodatkowych wymagań (razem 128). Rozszerzony obejmuje też cały poziom podstawowy.
Ważne: od matury w formule 2023 z tego przedmiotu zdaje się tylko na poziomie rozszerzonym. Na egzaminie liczy się więc cały zakres: poziom podstawowy i dodatki rozszerzone. Poziom podstawowy z podstawy programowej dotyczy nauki w szkole.

Ćwicz na prawdziwych arkuszach: Matura: filozofia.

Cele kształcenia (wymagania ogólne)

To ogólne umiejętności, które nauczyciel ma rozwijać. Egzamin sprawdza je przez konkretne wymagania szczegółowe poniżej.

Pokaż 16 cele
  1. I. Rozumienie filozofii jako fundamentalnego – obok nauki, sztuki, religii i prawa – składnika dziedzictwa kultury śródziemnomorskiej
  2. II. Świadomość wpływu starożytnej filozofii greckiej na europejską kulturę późniejszych epok, a zwłaszcza na literaturę piękną, naukę i religię
  3. III. Znajomość głównych dyscyplin filozoficznych, ich problematyki i terminologii
  4. IV. Dostrzeganie w poglądach wielkich filozofów starożytnych paradygmatów myślowych, które są obecne w kulturze aż do czasów dzisiejszych
  5. V. Identyfikowanie różnych problemów, stanowisk i nurtów filozoficznych na przykładach pytań i twierdzeń wielkich filozofów starożytnych
  6. VI. Rozwijanie krytycznego myślenia i sprawności logicznych poprzez analizę wybranych pytań i argumentów filozoficznych
  7. VII. Umiejętność jasnego formułowania i rzetelnego uzasadniania własnych poglądów filozoficznych w dyskusji
  8. I. Świadomość znaczenia filozofii jako istotnej części dziedzictwa kultury śródziemnomorskiej
  9. II. Rozpoznawanie związków między filozofią a innymi działami kultury europejskiej, zwłaszcza między filozofią a sztuką (w tym literaturą piękną), religią i nauką
  10. III. Znajomość poglądów filozofów reprezentatywnych dla poszczególnych epok kultury europejskiej
  11. IV. Rozumienie ważniejszych pojęć, zagadnień i stanowisk głównych dyscyplin filozoficznych
  12. V. Umiejętność stawiania pytań światopoglądowych (w tym moralnych) i poszukiwania odpowiedzi na nie z wykorzystaniem wiedzy filozoficznej
  13. VI. Podejmowanie rzetelnej dyskusji filozoficznej oraz formułowanie w niej jasnego i uzasadnionego stanowiska
  14. VII. Posługiwanie się podstawowymi kategoriami logiki i dbanie o kulturę logiczną wypowiedzi
  15. VIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie tekstu filozoficznego i zawartej w nim argumentacji, a także w obronie przed manipulacją
  16. IX. Umiejętność pisania tekstu (eseju) filozoficznego, w którym – korzystając ze zdobytej wiedzy z zakresu logiki i historii filozofii – identyfikuje się i rozpatruje określone poglądy filozoficzne

Spis działów

Działy i liczba wymagań
DziałPodstawowyDodatki rozszerzone
I. Pojęcie filozofii 40
II. Pierwsze pytanie filozoficzne: co stanowi archē świata? 40
III. Pierwsze spory filozoficzne 30
IV. Atomizm grecki (filozofia Leucypa i Demokryta) jako paradygmat ontologii naturalistycznej 20
V. Filozofia Sokratesa jako początki filozofii człowieka i etyki 40
VI. Filozofia Platona jako paradygmat antynaturalizmu 60
VII. Filozofia Arystotelesa jako próba pogodzenia dotychczasowych opozycji filozoficznych 50
VIII. Epikureizm i stoicyzm 40
IX. Tropy sceptyckie jako wyzwanie dla epistemologii 20
X. Początki filozoficznej teologii 30
I. Kultura logiczna 020
II. Elementy historii filozofii 039
III. Wybrane problemy filozofii 032

Wymagania szczegółowe

# I. Pojęcie filozofii

Poziom podstawowy 4

# II. Pierwsze pytanie filozoficzne: co stanowi archē świata?

Poziom podstawowy 4

# III. Pierwsze spory filozoficzne

Poziom podstawowy 3

# IV. Atomizm grecki (filozofia Leucypa i Demokryta) jako paradygmat ontologii naturalistycznej

Poziom podstawowy 2

# V. Filozofia Sokratesa jako początki filozofii człowieka i etyki

Poziom podstawowy 4

# VI. Filozofia Platona jako paradygmat antynaturalizmu

Poziom podstawowy 6

# VII. Filozofia Arystotelesa jako próba pogodzenia dotychczasowych opozycji filozoficznych

Poziom podstawowy 5

# VIII. Epikureizm i stoicyzm

Poziom podstawowy 4

# IX. Tropy sceptyckie jako wyzwanie dla epistemologii

Poziom podstawowy 2

# X. Początki filozoficznej teologii

Poziom podstawowy 3

# I. Kultura logiczna

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 20

  • 1. Podstawowe kategorie logiczne języka: nazwy i zdania
  • 2. Logiczne wady wypowiedzi: sprzeczność wewnętrzna, nieostrość, wieloznaczność
  • 3. Definicje jako środek uściślania myśli i mowy: typy definicji, kryteria poprawności definicji
  • 4. Uzasadnianie bezpośrednie: spostrzeżenie, introspekcja, intuicja
  • 5. Uzasadnianie pośrednie: wnioskowanie (rozumowanie) niezawodne (oparte na wynikaniu logicznym) i zawodne, wybrane schematy (reguły) wnioskowań
  • 6. Błędy w rozumowaniach: błąd materialny i formalny, błędne koło w rozumowaniu, ekwiwokacja
  • 7. Argumentacja: dyskusja a wymiana poglądów, parlamentarne i logiczne kryteria rzetelnej dyskusji, nieuczciwe chwyty w dyskusji

# II. Elementy historii filozofii

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 39

  • 2. Św. Tomasz z Akwinu
  • 3. René Descartes
  • 4. Blaise Pascal
  • 5. Empiryzm brytyjski
  • 6. Immanuel Kant
  • 7. Georg Wilhelm Friedrich Hegel
  • 8. John Stuart Mill
  • 9. Friedrich Nietzsche
  • 10. Pozytywizm
  • 11. Fenomenologia
  • 12. Egzystencjalizm
  • 13. Filozofia analityczna

# III. Wybrane problemy filozofii

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 32

  • 1. Dyscypliny filozofii. Uczeń wymienia następujące dyscypliny filozofii oraz określa przedmioty ich badań:
  • 2. Wybrane spory metafizyczne (ontologiczne). Uczeń, definiując odpowiednie terminy i analizując argumenty, rekonstruuje następujące spory o:
  • 3. Wybrane spory epistemologiczne. Uczeń, definiując odpowiednie terminy i analizując argumenty, rekonstruuje następujące spory o:
  • 4. Wybrane spory antropologiczne. Uczeń, definiując odpowiednie terminy i analizując argumenty, rekonstruuje następujące spory o:
  • 5. Wybrane spory etyczne. Uczeń, definiując odpowiednie terminy i analizując argumenty, rekonstruuje następujące spory o:
  • 6. Wybrane współczesne spory bioetyczne
  • 7. Spór o istnienie i naturę absolutu (Boga)
  • 8. Wybrane spory estetyczne. Uczeń, definiując odpowiednie terminy i analizując argumenty, rekonstruuje następujące spory o:
  • 9. Wybrane spory z zakresu filozofii polityki. Uczeń, definiując odpowiednie terminy i analizując argumenty, rekonstruuje następujące spory o:

Warunki i sposób realizacji

Ta część podstawy jest skierowana do nauczycieli, ale pokazuje, jak ma wyglądać nauka tego przedmiotu.

Pokaż oficjalny tekst

Na każdy temat nauczyciel powinien przeznaczyć przeciętnie 2 godziny lekcyjne. Pozostałe godziny należą do dyspozycji nauczyciela i służą pogłębieniu, uzupełnieniu lub powtórzeniu materiału. Zaleca się, aby – o ile to możliwe – w realizacji każdego tematu uwzględniono cztery aspekty:

1) aspekt historyczno-filozoficzny: przedstawienie poglądów wybranych filozofów starożytnych na określone kwestie;

2) aspekt kulturowy: zwrócenie uwagi na wpływ omawianych pojęć i koncepcji filozoficznych na różne działy kultury europejskiej późniejszych epok;

3) aspekt problemowy: rekonstrukcja problemów filozoficznych poruszonych niegdyś przez myślicieli starożytnych i aktualnych aż do dziś;

4) aspekt logiczny: analiza pytań filozoficznych oraz argumentów, które można wysunąć za dyskutowanymi stanowiskami filozoficznymi lub przeciw nim. Równomierne uwzględnienie tych czterech aspektów jest ważne, dlatego że lekcje filozofii w klasie I liceum ogólnokształcącego i klasie I technikum nie powinny być jedynie lekcjami z zakresu historii filozofii starożytnej, lecz przede wszystkim wprowadzeniem do filozofii za pośrednictwem starożytnej filozofii greckiej. Zaleca się więc, aby omawiać wybrane idee tej filozofii jako przykłady głównych zagadnień i stanowisk poszczególnych dyscyplin filozofii. W związku z tym należy zwracać uwagę na zapoczątkowane w starożytności, ale ponadczasowe i wciąż podejmowane problemy i spory filozoficzne. Jeśli ułatwi to spełnienie tego celu, nauczyciel może w prezentacji materiału odbiegać od porządku chronologicznego oraz nawiązywać do filozofów wybranych przez siebie epok. Warto zaczynać lekcje nie od referatu poglądów danego filozofa, lecz od postawienia pytania filozoficznego, które pobudzi uczniów do poszukiwania własnych odpowiedzi i konfrontowania ich z odpowiedziami udzielanymi przez klasyków filozofii.

Skąd to bierzemy

Treść wymagań pochodzi z załącznika do rozporządzenia: Dz.U. 2024 poz. 1019 (nadaje nowe brzmienie załącznikom 1 i 2 (podstawa z 2024 r.), od 1.09.2024). Dla tego przedmiotu to strony 89-100 Oficjalny PDF z Dziennika Ustaw. Przeniosła je maszyna, a zgodność każdego wymagania z tekstem PDF sprawdzaliśmy automatycznie. Dnia 10.11.2026 zestawienie było aktualne.

Co jest nasze: podział na działy i poziomy, lista „umiem”, wyszukiwarka i plan nauki. Czego nie zmieniamy: brzmienia wymagań ani ich numeracji. Wiążący jest zawsze tekst w Dzienniku Ustaw. Zauważyłeś błąd? Napisz do nas.

Dlaczego ta podstawa dotyczy matury 2027?

Inne przedmioty: liceum i technikum

Język polskiMatematykaJęzyk obcy nowożytnyBiologiaChemiaFizykaGeografiaHistoriaWiedza o społeczeństwieInformatykaBiznes i zarządzanieEdukacja dla bezpieczeństwaEtykaHistoria muzykiHistoria sztukiHistoria tańcaJęzyk łacińskiJęzyk regionalny: język kaszubskiMuzykaPlastykaWychowanie do życia w rodzinieWychowanie fizyczne