Podstawa programowa z historii: wymagania na maturę

Działy i liczba wymagań
Dział	Podstawowy	Dodatki rozszerzone
I. Historia jako nauka	2	1
II. Pradzieje i historia starożytnego Wschodu	2	3
III. Świat starożytnych Greków	3	5
IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu	6	5
V. Bizancjum i świat islamu	4	3
VI. Europa wczesnego średniowiecza	3	4
VII. Europa w okresie krucjat	2	5
VIII. Gospodarcze i społeczne realia średniowiecznej Europy	2	4
IX. Polska w okresie wczesnopiastowskim	3	3
X. Polska w okresie rozbicia dzielnicowego	3	5
XI. Europa późnego średniowiecza	2	4
XII. Polska w XIV i XV w	4	7
XIII. Kultura średniowiecza	4	4
XIV. Odkrycia geograficzne i europejski kolonializm doby nowożytnej	2	3
XV. Czasy renesansu	3	1
XVI. Reformacja i jej skutki	3	5
XVII. Europa w XVI i XVII w	3	6
XVIII. Państwo polsko-litewskie w czasach ostatnich Jagiellonów	4	5
XIX. Powstanie Rzeczypospolitej Obojga Narodów	4	1
XX. Pierwsze wolne elekcje i ich następstwa	2	1
XXI. Renesans w Polsce	2	1
XXII. Polityka wewnętrzna i zagraniczna Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w	3	3
XXIII. Ustrój, społeczeństwo i kultura Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w	3	5
XXIV. Europa w dobie oświecenia	3	4
XXV. Rewolucje XVIII w	4	3
XXVI. Rzeczpospolita w XVIII w. (od czasów saskich do Konstytucji 3 maja)	5	5
XXVII. Upadek Rzeczypospolitej (wojna z Rosją i powstanie kościuszkowskie)	4	5
XXVIII. Kultura doby oświecenia w Rzeczypospolitej	2	3
XXIX. Epoka napoleońska	4	4
XXX. Europa i świat po kongresie wiedeńskim	5	6
XXXI. Ziemie polskie i ich mieszkańcy w latach 1815–1848	5	4
XXXII. Powstanie styczniowe i jego następstwa	4	3
XXXIII. Europa i świat w II połowie XIX i na początku XX w	3	4
XXXIV. Przemiany gospodarcze i społeczne. Nowe prądy ideowe	4	4
XXXV. Ziemie polskie pod zaborami w II połowie XIX i na początku XX w	6	7
XXXVI. Kultura i nauka polska w II połowie XIX i na początku XX w	3	5
XXXVII. I wojna światowa	5	4
XXXVIII. Sprawa polska w przededniu i podczas I wojny światowej	4	3
XXXIX. Europa i świat po I wojnie światowej	5	6
XL. Narodziny i rozwój totalitaryzmów w okresie międzywojennym	5	6
XLI. Walka o odrodzenie państwa polskiego po I wojnie światowej	5	7
XLII. Dzieje polityczne II Rzeczypospolitej	3	4
XLIII. Społeczeństwo i gospodarka II Rzeczypospolitej	4	4
XLIV. Kultura i nauka w okresie II Rzeczypospolitej	0	3
XLV. Świat na drodze do II wojny światowej	4	3
XLVI. Wojna obronna Polski w 1939 r. Agresja Niemiec (1 września) i Związku Sowieckiego (17…	6	5
XLVII. II wojna światowa i jej etapy	5	5
XLVIII. Polska pod okupacją niemiecką i sowiecką	7	4
XLIX. Niemiecka polityka eksterminacji	4	3
L. Działalność władz Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie i w okupowanym kraju	8	4
LI. Świat po II wojnie światowej. Początek zimnej wojny	5	6
LII. Dekolonizacja, integracja i nowe konflikty	4	3
LIII. Przemiany cywilizacyjne na świecie	2	5
LIV. Świat na przełomie tysiącleci	2	4
LV. Proces przejmowania władzy przez komunistów w Polsce (1944–1948)	4	3
LVI. Stalinizm w Polsce i jego erozja	4	4
LVII. Polska w latach 1957–1981	7	3
LVIII. Dekada 1981–1989	3	5
LIX. Narodziny III Rzeczypospolitej i jej miejsce w świecie na przełomie XX i XXI w	4	3

# I. Historia jako nauka

Poziom podstawowy 2

I.1 definiuje podstawowe pojęcia (prehistoria, historia, historiografia, źródło historyczne);
I.2 przedstawia periodyzację dziejów powszechnych i ojczystych.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 1

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego.

# II. Pradzieje i historia starożytnego Wschodu

Poziom podstawowy 2

II.1 wymienia najważniejsze cywilizacje starożytnego Bliskiego Wschodu (Sumerowie, Babilon, Egipt, Persja) oraz przedstawia ich wkład w kulturowe dziedzictwo ludzkości;
II.2 omawia najważniejsze etapy w starożytnych dziejach narodu żydowskiego.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
II.R1 wyjaśnia konsekwencje wprowadzenia rolnictwa, hodowli i przejścia do osiadłego trybu życia;
II.R2 charakteryzuje organizację państw i strukturę społeczeństw w cywilizacjach starożytnego Dalekiego Wschodu.

# III. Świat starożytnych Greków

Poziom podstawowy 3

III.1 porównuje organizację społeczeństw Aten i Sparty oraz formy ustrojowe greckich poleis;
III.2 charakteryzuje kulturowe i polityczne konsekwencje wojen grecko-perskich oraz podbojów Aleksandra Macedońskiego;
III.3 rozpoznaje osiągnięcia kulturowe starożytnych Greków w dziedzinie filozofii, teorii społecznych, literatury i sztuki, ze szczególnym uwzględnieniem ich wkładu w kulturę europejską.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 5

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
III.R1 porównuje geograficzne uwarunkowania narodzin cywilizacji starożytnego Wschodu i starożytnej Grecji;
III.R2 charakteryzuje kolonizację grecką w basenie Morza Śródziemnego i Czarnego w odniesieniu do zasięgu oraz konsekwencji kulturowych, politycznych i gospodarczych;
III.R3 ocenia funkcjonowanie demokracji w Atenach czasów Peryklesa;
III.R4 wyjaśnia specyfikę kultury hellenistycznej oraz charakteryzuje założenia edukacji klasycznej i ideał paidei.

# IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu

Poziom podstawowy 6

IV.1 charakteryzuje przemiany ustrojowe i społeczne (w tym problem niewolnictwa) w państwie rzymskim
IV.2 omawia kierunki i charakter ekspansji rzymskiej; wyjaśnia pojęcie imperium;
IV.3 wyjaśnia genezę chrześcijaństwa i zmiany sytuacji chrześcijan w państwie rzymskim;
IV.4 charakteryzuje kulturowe znaczenie chrześcijaństwa;
IV.5 wyjaśnia wewnętrzne i zewnętrzne przyczyny upadku imperium rzymskiego i cesarstwa zachodniorzymskiego;
IV.6 rozpoznaje osiągnięcia kulturowe starożytnych Rzymian i ich wkład w kulturę europejską.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 5

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
IV.R1 omawia początki Rzymu;
IV.R2 wyjaśnia przyczyny kryzysu i upadku republiki rzymskiej;
IV.R3 charakteryzuje etapy ekspansji rzymskiej;
IV.R4 wyjaśnia pojęcia obywatela i obywatelstwa w polis ateńskiej i republikańskim Rzymie oraz wyjaśnia recepcję antycznego pojęcia obywatela w późniejszych epokach.

# V. Bizancjum i świat islamu

Poziom podstawowy 4

V.1 lokalizuje w czasie i przestrzeni cesarstwo bizantyjskie i charakteryzuje jego osiągnięcia w zakresie kultury;
V.2 wyjaśnia genezę islamu i charakteryzuje główne zasady tej religii;
V.3 przedstawia charakter i główne kierunki ekspansji arabskiej;
V.4 opisuje charakterystyczne cechy kultury arabskiej.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
V.R1 charakteryzuje etapy ekspansji Arabów i ocenia ich politykę wobec ludności podbitej;
V.R2 wyjaśnia wzajemne wpływy cywilizacji islamskiej, łacińskiej i bizantyjskiej.

# VI. Europa wczesnego średniowiecza

Poziom podstawowy 3

VI.1 opisuje zasięg terytorialny, organizację władzy, gospodarkę i kulturę państwa Franków, ze szczególnym uwzględnieniem polityki Karola Wielkiego;
VI.2 charakteryzuje ideę odnowienia cesarstwa rzymskiego na przykładzie jej realizacji przez państwo Karolingów oraz Ottonów;
VI.3 opisuje proces tworzenia się państw w Europie, z uwzględnieniem ich chrystianizacji.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 4

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
VI.R1 charakteryzuje Słowiańszczyznę we wczesnym średniowieczu;
VI.R2 opisuje proces powstawania pierwszych państw w Europie Środkowo-Wschodniej;
VI.R3 ocenia znaczenie renesansu karolińskiego dla rozwoju kultury europejskiej.

# VII. Europa w okresie krucjat

Poziom podstawowy 2

VII.1 wyjaśnia przyczyny rywalizacji papiestwa z cesarstwem o przewodnictwo w christianitas;
VII.2 charakteryzuje uwarunkowania wypraw krzyżowych do Ziemi Świętej oraz przedstawia ich skutki.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 5

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
VII.R1 charakteryzuje istotę i przebieg reformy Kościoła w X i XI w. (reformy gregoriańskie);
VII.R2 wyjaśnia związek między reformami gregoriańskimi a powstaniem etosu rycerskiego i ruchem krucjatowym;
VII.R3 charakteryzuje i ocenia rolę zakonów w średniowiecznej Europie;
VII.R4 charakteryzuje uwarunkowania rekonkwisty i przedstawia jej skutki.

# VIII. Gospodarcze i społeczne realia średniowiecznej Europy

Poziom podstawowy 2

VIII.1 charakteryzuje funkcjonowanie władzy, struktur społecznych i gospodarki w systemie feudalnym;
VIII.2 opisuje charakterystyczne przejawy ożywienia społeczno-gospodarczego w Europie XI–XIII w.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 4

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
VIII.R1 opisuje formy produkcji i handlu w średniowieczu;
VIII.R2 charakteryzuje genezę, rozwój i rolę średniowiecznych miast, z uwzględnieniem miejskich republik kupieckich;
VIII.R3 wyjaśnia rolę zmian klimatycznych dla przemian gospodarczych w średniowiecznej Europie.

# IX. Polska w okresie wczesnopiastowskim

Poziom podstawowy 3

IX.1 wyjaśnia uwarunkowania powstania państwa polskiego i jego chrystianizacji, z uwzględnieniem roli Mieszka I i Bolesława Chrobrego;
IX.2 wyjaśnia znaczenie organizacji kościelnej dla funkcjonowania państwa wczesnopiastowskiego;
IX.3 opisuje zmiany terytorialne państwa polskiego w X–XII w.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
IX.R1 charakteryzuje organizację państwa wczesnopiastowskiego;
IX.R2 dokonuje bilansu panowania władców piastowskich (do 1138 r.).

# X. Polska w okresie rozbicia dzielnicowego

Poziom podstawowy 3

X.1 wyjaśnia przyczyny polityczne i społeczno-gospodarcze oraz następstwa rozbicia dzielnicowego;
X.2 opisuje przemiany społeczno-gospodarcze na ziemiach polskich oraz ocenia społeczno-kulturowe skutki kolonizacji na prawie niemieckim;
X.3 charakteryzuje proces przezwyciężenia rozbicia politycznego ziem polskich ze wskazaniem na rolę władców i Kościoła.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 5

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
X.R1 charakteryzuje przebieg walk o tron senioralny w kontekście postanowień tzw. testamentu Bolesława Krzywoustego;
X.R2 przedstawia zagrożenia zewnętrzne (Marchia Brandenburska, zakon krzyżacki, Mongołowie);
X.R3 charakteryzuje zasady kolonizacji na prawie niemieckim;
X.R4 charakteryzuje proces formowania się społeczeństwa stanowego w Polsce.

# XI. Europa późnego średniowiecza

Poziom podstawowy 2

XI.1 charakteryzuje przemiany społeczne i gospodarcze w Europie w późnym średniowieczu;
XI.2 charakteryzuje następstwa upadku cesarstwa bizantyjskiego i ekspansji tureckiej dla Europy.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 4

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XI.R1 wyjaśnia przyczyny kryzysu idei władzy uniwersalnej w Europie późnego średniowiecza;
XI.R2 charakteryzuje kryzysy religijne, polityczne, społeczne i zdrowotne (czarna śmierć) późnego średniowiecza;
XI.R3 wyjaśnia proces powstawania monarchii stanowych w Europie.

# XII. Polska w XIV i XV w

Poziom podstawowy 4

XII.1 opisuje proces zjednoczeniowy i zmiany terytorialne państwa polskiego w XIV i XV w.;
XII.2 charakteryzuje rozwój monarchii stanowej w Polsce, uwzględniając strukturę społeczeństwa polskiego w późnym średniowieczu i rozwój przywilejów szlacheckich;
XII.3 wyjaśnia międzynarodowe i wewnętrzne uwarunkowania związków Polski z Węgrami i Litwą w XIV i XV w.;
XII.4 charakteryzuje i ocenia stosunki polsko-krzyżackie na płaszczyźnie politycznej, gospodarczej i kulturowej.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 7

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XII.R1 ocenia znaczenie unii polsko-litewskiej z perspektywy obu narodów;
XII.R2 rozpoznaje polityczne i kulturowe znaczenie ekspansji wschodniej podjętej w okresie panowania ostatniego Piasta na polskim tronie;
XII.R3 wyjaśnia wpływ rozwoju przywilejów szlacheckich na sytuację gospodarczą państwa oraz utrwalenie unii polsko- -litewskiej;
XII.R4 charakteryzuje i wyjaśnia znaczenie polskiej szkoły prawa międzynarodowego z XV w.;
XII.R5 dokonuje bilansu panowania władców panujących w Polsce w XIV i XV w.;
XII.R6 ocenia politykę dynastyczną Jagiellonów w XV w.

# XIII. Kultura średniowiecza

Poziom podstawowy 4

XIII.1 wyjaśnia uniwersalny charakter kultury zachodniego średniowiecza, wskazując na wyjątkową rolę chrześcijaństwa (christianitas, łacina, etos rycerski i sztuka);
XIII.2 rozpoznaje dokonania okresu średniowiecza w dziedzinie kultury, z uwzględnieniem dorobku polskiego średniowiecza;
XIII.3 określa znaczenie chrześcijaństwa w obrządku łacińskim dla rozwoju kultury polskiej;
XIII.4 charakteryzuje sztukę romańską i gotycką w odniesieniu do swojego regionu.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 4

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XIII.R1 opisuje rolę uniwersytetów i ich organizację oraz wyjaśnia przyczyny trwałości idei uniwersyteckiej;
XIII.R2 charakteryzuje znaczenie scholastyki dla rozwoju teologii, filozofii i nauk przyrodniczych;
XIII.R3 charakteryzuje przemiany życia religijnego w okresie średniowiecza, w tym rolę franciszkanów i dominikanów.

# XIV. Odkrycia geograficzne i europejski kolonializm doby nowożytnej

Poziom podstawowy 2

XIV.1 charakteryzuje przyczyny, przebieg i skutki wypraw odkrywczych;
XIV.2 wyjaśnia wpływ wielkich odkryć geograficznych na społeczeństwo, gospodarkę i kulturę Europy oraz obszarów pozaeuropejskich.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XIV.R1 charakteryzuje cywilizacje prekolumbijskie;
XIV.R2 przedstawia proces rozrostu posiadłości kolonialnych państw europejskich w XVI–XVIII w.

# XV. Czasy renesansu

Poziom podstawowy 3

XV.1 charakteryzuje główne prądy ideowe epoki;
XV.2 rozpoznaje dokonania twórców renesansowych w dziedzinie kultury;
XV.3 charakteryzuje sztukę renesansową w odniesieniu do swojego regionu.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 1

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego.

# XVI. Reformacja i jej skutki

Poziom podstawowy 3

XVI.1 wyjaśnia religijne, polityczne, gospodarcze, społeczne, kulturowe uwarunkowania i następstwa reformacji, opisując jej główne nurty i postaci;
XVI.2 wyjaśnia rolę soboru trydenckiego i opisuje różne aspekty reformy Kościoła katolickiego;
XVI.3 opisuje mapę wyznaniową Europy w XVI w. i miejsce Rzeczypospolitej na niej.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 5

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XVI.R1 porównuje główne zasady luteranizmu, kalwinizmu, anglikanizmu;
XVI.R2 ocenia reformę katolicką oraz kontrreformacyjne działania Kościoła katolickiego, ze szczególnym uwzględnieniem roli jezuitów;
XVI.R3 wyjaśnia wpływ reformacji i kontrreformacji na kulturę;
XVI.R4 charakteryzuje najważniejsze wojny religijne.

# XVII. Europa w XVI i XVII w

Poziom podstawowy 3

XVII.1 wyjaśnia znaczenie wojny trzydziestoletniej;
XVII.2 porównuje ewolucję ustroju Francji i Anglii w XVII w.;
XVII.3 opisuje przemiany w kulturze europejskiej w XVII w.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 6

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XVII.R1 opisuje proces kształtowania się państwa moskiewskiego/rosyjskiego w XVI i XVII w.;
XVII.R2 charakteryzuje konflikty polityczne w Europie, w uwzględnieniem ekspansji tureckiej i charakteru wojny trzydziestoletniej;
XVII.R3 charakteryzuje przemiany kapitalistyczne w życiu gospodarczym Europy Zachodniej XVI i XVII w.;
XVII.R4 wyjaśnia rolę zmian klimatycznych („mała epoka lodowcowa”) dla procesów gospodarczych w Europie;
XVII.R5 charakteryzuje sztukę barokową.

# XVIII. Państwo polsko-litewskie w czasach ostatnich Jagiellonów

Poziom podstawowy 4

XVIII.1 opisuje zmiany terytorialne państwa polsko-litewskiego i charakteryzuje jego stosunki z sąsiadami w XVI w.;
XVIII.2 ocenia funkcjonowanie najważniejszych instytucji życia politycznego w XVI-wiecznej Polsce;
XVIII.3 omawia polską specyfikę w zakresie rozwiązań ustrojowych, struktury społecznej i modelu życia gospodarczego (gospodarka folwarczno-pańszczyźniana) na tle europejskim;
XVIII.4 przedstawia sytuację wyznaniową na ziemiach państwa polsko-litewskiego w XVI w.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 5

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XVIII.R1 ocenia rozwiązanie problemu państw zakonnych w Prusach i Inflantach;
XVIII.R2 wyjaśnia program „zbierania ziem ruskich” i koncepcję „Trzeciego Rzymu” w polityce moskiewskiej w kontekście obecności Rzeczypospolitej na ziemiach litewsko-ruskich;
XVIII.R3 charakteryzuje ruch egzekucyjny szlachty i ocenia jego znaczenie dla rozwoju parlamentaryzmu w państwie polsko-litewskim;
XVIII.R4 charakteryzuje główne nurty reformacji w państwie polsko-litewskim.

# XIX. Powstanie Rzeczypospolitej Obojga Narodów

Poziom podstawowy 4

XIX.1 wyjaśnia przyczyny, okoliczności i następstwa zawarcia unii realnej między Koroną a Litwą;
XIX.2 charakteryzuje ustrój Rzeczypospolitej Obojga Narodów w świetle postanowień unii lubelskiej;
XIX.3 opisuje strukturę terytorialną i ludnościową Rzeczypospolitej Obojga Narodów;
XIX.4 wyjaśnia prawne i kulturowe podstawy tolerancji religijnej na ziemiach Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVI w.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 1

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego.

# XX. Pierwsze wolne elekcje i ich następstwa

Poziom podstawowy 2

XX.1 opisuje okoliczności, zasady, przebieg i następstwa pierwszych wolnych elekcji, uwzględniając artykuły henrykowskie i pacta conventa;
XX.2 charakteryzuje działania Stefana Batorego w zakresie polityki wewnętrznej i zagranicznej.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 1

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto charakteryzuje sytuację wewnętrzną i międzynarodową Rzeczypospolitej na początku panowania Zygmunta III Wazy.

# XXI. Renesans w Polsce

Poziom podstawowy 2

XXI.1 charakteryzuje i ocenia dorobek polskiej myśli politycznej doby renesansu;
XXI.2 rozpoznaje dokonania twórców polskiego odrodzenia w dziedzinie kultury w odniesieniu do swojego regionu.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 1

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto ocenia wpływ reformacji i kontrreformacji na rozwój kultury w Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

# XXII. Polityka wewnętrzna i zagraniczna Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w

Poziom podstawowy 3

XXII.1 omawia konflikty wewnętrzne i zewnętrzne Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w.;
XXII.2 ocenia znaczenie bitwy pod Wiedniem dla losów Rzeczypospolitej Obojga Narodów i Europy;
XXII.3 charakteryzuje zmiany granic Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XXII.R1 przedstawia przebieg wojen toczonych przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów w XVII w., z uwzględnieniem roli wybitnych dowódców i polityków, w tym: Stanisława Żółkiewskiego, Jana
XXII.R2 wyjaśnia okoliczności powstania i treść sarmackiej idei „przedmurza chrześcijaństwa”.

# XXIII. Ustrój, społeczeństwo i kultura Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w

Poziom podstawowy 3

XXIII.1 opisuje proces oligarchizacji życia politycznego Rzeczypospolitej Obojga Narodów, uwzględniając wpływy obce, liberum veto i rokosze;
XXIII.2 wyjaśnia przyczyny kryzysów wewnętrznych oraz załamania gospodarczego Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w.;
XXIII.3 rozpoznaje dokonania twórców epoki baroku powstałe na terytorium Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 5

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XXIII.R1 charakteryzuje udział poszczególnych stanów w życiu gospodarczym Rzeczypospolitej Obojga Narodów;
XXIII.R2 opisuje i ocenia projekty wzmocnienia władzy królewskiej w Rzeczypospolitej Obojga Narodów;
XXIII.R3 charakteryzuje sarmatyzm;
XXIII.R4 charakteryzuje atrakcyjność kulturową Rzeczypospolitej dla ościennych narodów w XVII w.

# XXIV. Europa w dobie oświecenia

Poziom podstawowy 3

XXIV.1 charakteryzuje postęp techniczny i przemiany kapitalistyczne w Europie Zachodniej;
XXIV.2 wyjaśnia główne idee oświecenia i rozpoznaje dokonania epoki w dziedzinie kultury;
XXIV.3 charakteryzuje procesy modernizacyjne w państwach sąsiadujących z Rzecząpospolitą Obojga Narodów.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 4

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XXIV.R1 opisuje rozwój parlamentaryzmu i rewolucję przemysłową w Anglii;
XXIV.R2 charakteryzuje sztukę klasycystyczną;
XXIV.R3 charakteryzuje najważniejsze konflikty polityczne w Europie i na świecie w XVIII w.

# XXV. Rewolucje XVIII w

Poziom podstawowy 4

XXV.1 wyjaśnia genezę i skutki rewolucji amerykańskiej;
XXV.2 charakteryzuje ustrój Stanów Zjednoczonych Ameryki w świetle założeń konstytucji amerykańskiej;
XXV.3 wyjaśnia przyczyny i opisuje skutki rewolucji francuskiej;
XXV.4 przedstawia wkład Polaków w walkę o niepodległość Stanów Zjednoczonych Ameryki.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XXV.R1 przedstawia etapy rewolucji francuskiej prowadzące do jej radykalizacji, z uwzględnieniem przyczyn i przebiegu wojny w Wandei;
XXV.R2 ocenia znaczenie amerykańskiej wojny o niepodległość i rewolucji francuskiej z perspektywy

# XXVI. Rzeczpospolita w XVIII w. (od czasów saskich do Konstytucji 3 maja)

Poziom podstawowy 5

XXVI.1 opisuje i ocenia sytuację wewnętrzną oraz międzynarodową Rzeczypospolitej w czasach saskich;
XXVI.2 charakteryzuje politykę Rosji, Prus i Austrii wobec Rzeczypospolitej ze wskazaniem przejawów osłabienia suwerenności państwa polskiego;
XXVI.3 przedstawia reformy z pierwszych lat panowania Stanisława Augusta;
XXVI.4 wyjaśnia przyczyny i przedstawia zasięg terytorialny pierwszego rozbioru Rzeczypospolitej;
XXVI.5 wyjaśnia okoliczności zwołania Sejmu Wielkiego i przedstawia jego reformy, ze szczególnym uwzględnieniem postanowień Konstytucji 3 maja.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 5

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XXVI.R1 charakteryzuje i ocenia projekty naprawy Rzeczypospolitej w I połowie XVIII w.;
XXVI.R2 wyjaśnia znaczenie konfederacji barskiej;
XXVI.R3 charakteryzuje położenie międzynarodowe i sytuację wewnętrzną Rzeczypospolitej po pierwszym rozbiorze;
XXVI.R4 porównuje polskie rozwiązania konstytucyjne z amerykańskimi i francuskimi.

# XXVII. Upadek Rzeczypospolitej (wojna z Rosją i powstanie kościuszkowskie)

Poziom podstawowy 4

XXVII.1 wyjaśnia wpływ konfederacji targowickiej na wybuch wojny z Rosją;
XXVII.2 charakteryzuje przebieg powstania kościuszkowskiego, z uwzględnieniem roli jego przywódców;
XXVII.3 opisuje zasięg terytorialny drugiego i trzeciego rozbioru Rzeczypospolitej;
XXVII.4 przedstawia przyczyny upadku Rzeczypospolitej w XVIII w.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 5

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XXVII.R1 przedstawia przebieg wojny w obronie Konstytucji 3 maja;
XXVII.R2 ocenia rolę Tadeusza Kościuszki w walce o zachowanie niepodległości Polski oraz jako bohatera walki „za naszą i waszą wolność”;
XXVII.R3 charakteryzuje wewnętrzne i zewnętrzne przyczyny upadku Rzeczypospolitej w XVIII w.;
XXVII.R4 charakteryzuje skutki upadku Rzeczypospolitej dla Europy.

# XXVIII. Kultura doby oświecenia w Rzeczypospolitej

Poziom podstawowy 2

XXVIII.1 rozpoznaje dokonania polskiego oświecenia w dziedzinie kultury w odniesieniu do swojego regionu;
XXVIII.2 omawia rolę instytucji oświeceniowych (Komisja Edukacji Narodowej, Biblioteka Załuskich).

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XXVIII.R1 wyjaśnia specyfikę oświecenia polskiego na tle europejskim;
XXVIII.R2 omawia rolę Stanisława Augusta jako mecenasa sztuki.

# XXIX. Epoka napoleońska

Poziom podstawowy 4

XXIX.1 charakteryzuje walkę Francji o dominację w Europie;
XXIX.2 przedstawia przykłady zaangażowania się Polaków po stronie Napoleona, z uwzględnieniem Legionów Polskich we Włoszech;
XXIX.3 charakteryzuje genezę, ustrój i dzieje Księstwa Warszawskiego;
XXIX.4 ocenia znaczenie epoki napoleońskiej dla losów Francji i Europy.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 4

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XXIX.R1 wyjaśnia istotę systemu napoleońskiego w Europie;
XXIX.R2 przedstawia sukcesy i porażki wewnętrznej polityki Napoleona;
XXIX.R3 ocenia stosunek Napoleona do sprawy polskiej.

# XXX. Europa i świat po kongresie wiedeńskim

Poziom podstawowy 5

XXX.1 przedstawia decyzje kongresu wiedeńskiego w odniesieniu do Europy i świata, z uwzględnieniem podziału ziem polskich;
XXX.2 przedstawia przebieg rewolucji przemysłowej oraz wskazuje jej najważniejsze konsekwencje społeczno-gospodarcze;
XXX.3 omawia najważniejsze prądy kulturowe oraz nurty ideowe w I połowie XIX w.;
XXX.4 wyjaśnia genezę i skutki Wiosny Ludów;
XXX.5 wyjaśnia znaczenie wojny krymskiej.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 6

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XXX.R1 ocenia rolę Świętego Przymierza;
XXX.R2 opisuje funkcjonowanie systemu wiedeńskiego i charakteryzuje próby jego podważenia;
XXX.R3 charakteryzuje ruchy społeczne i niepodległościowe w I połowie XIX w. w Europie i Ameryce Łacińskiej;
XXX.R4 wyjaśnia założenia doktryny Monroego;
XXX.R5 charakteryzuje przebieg Wiosny Ludów w Europie, uwzględniając udział Polaków.

# XXXI. Ziemie polskie i ich mieszkańcy w latach 1815–1848

Poziom podstawowy 5

XXXI.1 charakteryzuje sytuację polityczną, społeczno-gospodarczą i kulturową Królestwa Polskiego, ziem zabranych, zaboru pruskiego i austriackiego;
XXXI.2 wyjaśnia genezę powstania listopadowego i opisuje jego następstwa;
XXXI.3 opisuje działania władz powstańczych, charakter toczonych
XXXI.4 wyjaśnia okoliczności, w jakich doszło do rabacji galicyjskiej;
XXXI.5 rozpoznaje i charakteryzuje dorobek kultury polskiej w I połowie XIX w., z uwzględnieniem romantycznego mesjanizmu.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 4

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XXXI.R1 porównuje programy głównych obozów Wielkiej Emigracji i rozpoznaje ich przedstawicieli;
XXXI.R2 wyjaśnia okoliczności wybuchu powstania krakowskiego i opisuje jego skutki;
XXXI.R3 opisuje następstwa Wiosny Ludów na ziemiach polskich.

# XXXII. Powstanie styczniowe i jego następstwa

Poziom podstawowy 4

XXXII.1 wyjaśnia genezę powstania styczniowego i opisuje jego następstwa;
XXXII.2 opisuje działania władz powstańczych, charakter toczonych walk oraz międzynarodową reakcję na powstanie (postawa Francji i Prus);
XXXII.3 charakteryzuje organizację polskiego państwa podziemnego w okresie powstania styczniowego oraz rolę jego przywódców;
XXXII.4 przedstawia problem uwłaszczenia chłopów w zaborze rosyjskim oraz porównuje go z procesem uwłaszczeniowym w pozostałych zaborach.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XXXII.R1 ocenia znaczenie powstania styczniowego dla kształtowania się nowoczesnego narodu polskiego;
XXXII.R2 opisuje przykłady działalności Polaków w czasie zesłania na Syberii.

# XXXIII. Europa i świat w II połowie XIX i na początku XX w

Poziom podstawowy 3

XXXIII.1 porównuje procesy zjednoczeniowe Włoch i Niemiec w XIX w.;
XXXIII.2 wyjaśnia przyczyny i skutki wojny secesyjnej w Stanach Zjednoczonych Ameryki;
XXXIII.3 omawia przyczyny, zasięg i następstwa ekspansji kolonialnej państw europejskich, Stanów Zjednoczonych Ameryki i Japonii.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 4

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XXXIII.R1 charakteryzuje podział polityczny świata u schyłku XIX w.;
XXXIII.R2 przedstawia reformy wewnętrzne w państwach zaborczych w II połowie XIX i na początku XX w.;
XXXIII.R3 charakteryzuje proces modernizacji Japonii.

# XXXIV. Przemiany gospodarcze i społeczne. Nowe prądy ideowe

Poziom podstawowy 4

XXXIV.1 przedstawia przemiany gospodarcze w Europie i na świecie, wymienia najważniejsze odkrycia naukowe i dokonania techniczne; charakteryzuje procesy migracyjne;
XXXIV.2 charakteryzuje nowe prądy ideowe (nacjonalizm, socjalizm, ruch chrześcijańsko-społeczny) i kulturowe, emancypację kobiet, przemiany obyczajowe i początki kultury masowej;
XXXIV.3 wyjaśnia procesy demokratyzacji ustrojów państw Europy Zachodniej;
XXXIV.4 charakteryzuje różne formy zorganizowanej działalności robotników.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 4

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XXXIV.R1 rozpoznaje wybitnych teoretyków i działaczy nowych ideologii; opisuje ich dokonania;
XXXIV.R2 wyjaśnia związki ideologii z ruchami narodowowyzwoleńczymi i zjednoczeniowymi, z działalnością partii politycznych oraz związków zawodowych;
XXXIV.R3 charakteryzuje kulturowe i polityczne skutki laicyzacji.

# XXXV. Ziemie polskie pod zaborami w II połowie XIX i na początku XX w

Poziom podstawowy 6

XXXV.1 wyjaśnia cele i porównuje metody polityki zaborców wobec mieszkańców ziem dawnej Rzeczypospolitej (w tym ziem zabranych) – rusyfikacja, germanizacja, autonomia galicyjska;
XXXV.2 porównuje zmiany zachodzące w sytuacji społeczno-gospodarczej w trzech zaborach;
XXXV.3 charakteryzuje postawy społeczeństwa polskiego w stosunku do zaborców;
XXXV.4 charakteryzuje proces formowania się nowoczesnej świadomości narodowej Polaków i innych grup narodowych zamieszkujących tereny dawnej Rzeczypospolitej;
XXXV.5 przedstawia genezę nowoczesnych ruchów politycznych (socjalizm, ruch ludowy, ruch narodowy), z uwzględnieniem ich przedstawicieli, w tym: Wincentego Witosa, Ignacego Daszyńskiego, Romana Dmowskiego, Józefa Piłsudskiego i Wojciecha Korfantego;
XXXV.6 wyjaśnia genezę, charakter i skutki rewolucji w latach 1905–1907 w Królestwie Polskim.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 7

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XXXV.R1 charakteryzuje rozwój przemysłowy ziem polskich, z uwzględnieniem dokończenia procesów uwłaszczeniowych oraz urbanizacji;
XXXV.R2 charakteryzuje nowe klasy i warstwy społeczne;
XXXV.R3 porównuje programy nowoczesnych ruchów politycznych; charakteryzuje dokonania najważniejszych przedstawicieli tych ruchów;
XXXV.R4 rozpoznaje przejawy odradzania się polskości na Górnym Śląsku, Warmii i Mazurach;
XXXV.R5 porównuje przyczyny i przebieg rewolucji w latach 1905–1907 w Rosji i Królestwie Polskim;
XXXV.R6 przedstawia rezultaty wystąpień rewolucyjnych i ocenia ich znaczenie.

# XXXVI. Kultura i nauka polska w II połowie XIX i na początku XX w

Poziom podstawowy 3

XXXVI.1 wyjaśnia specyfikę polskiego pozytywizmu;
XXXVI.2 rozpoznaje dorobek kultury polskiej doby pozytywizmu i Młodej Polski;
XXXVI.3 rozpoznaje najważniejszych ludzi nauki oraz omawia ich dokonania.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 5

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XXXVI.R1 charakteryzuje podstawy ideowe i program polskiego pozytywizmu;
XXXVI.R2 charakteryzuje różne nurty w sztuce na przełomie XIX i XX w.;
XXXVI.R3 ocenia rolę kultury polskiej w dziele zachowania tożsamości narodowej przez Polaków w dobie rusyfikacji i germanizacji;
XXXVI.R4 charakteryzuje przejawy ożywienia religijnego w społeczeństwie polskim.

# XXXVII. I wojna światowa

Poziom podstawowy 5

XXXVII.1 wyjaśnia pośrednie i bezpośrednie przyczyny wybuchu wojny;
XXXVII.2 opisuje charakter działań wojennych na różnych frontach;
XXXVII.3 wyjaśnia okoliczności przystąpienia Stanów Zjednoczonych Ameryki do wojny i ich rolę w konflikcie;
XXXVII.4 przedstawia przyczyny i skutki rewolucji lutowej i październikowej w Rosji;
XXXVII.5 wyjaśnia przyczyny klęski państw centralnych i Rosji.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 4

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XXXVII.R1 omawia najważniejsze konflikty polityczne i militarne poprzedzające I wojnę światową, z uwzględnieniem sytuacji na Bałkanach;
XXXVII.R2 przedstawia przebieg działań wojennych na najważniejszych frontach, dostrzegając zależności między nimi;
XXXVII.R3 charakteryzuje sytuację ludności cywilnej, z uwzględnieniem przykładów jej eksterminacji.

# XXXVIII. Sprawa polska w przededniu i podczas I wojny światowej

Poziom podstawowy 4

XXXVIII.1 omawia stosunek państw zaborczych do sprawy polskiej w przededniu i po wybuchu wojny, z uwzględnieniem poboru polskich rekrutów do walczących ze sobą armii;
XXXVIII.2 przedstawia koncepcje polskich ugrupowań politycznych wobec nadciągającego konfliktu światowego;
XXXVIII.3 analizuje umiędzynarodowienie sprawy polskiej;
XXXVIII.4 charakteryzuje przykłady zaangażowania militarnego Polaków podczas wojny, ze szczególnym uwzględnieniem losów Legionów.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XXXVIII.R1 opisuje polskie przedsięwzięcia polityczne po stronie państw centralnych i ententy;
XXXVIII.R2 charakteryzuje skalę zniszczeń wojennych na ziemiach polskich.

# XXXIX. Europa i świat po I wojnie światowej

Poziom podstawowy 5

XXXIX.1 charakteryzuje polityczne, społeczne, gospodarcze i kulturowe następstwa I wojny światowej; ocenia straty wojenne;
XXXIX.2 przedstawia postanowienia traktatu wersalskiego; wskazuje słabe strony ładu wersalskiego;
XXXIX.3 wyjaśnia znaczenie układów z Rapallo i Locarno dla ładu międzynarodowego;
XXXIX.4 charakteryzuje wielki kryzys gospodarczy;
XXXIX.5 rozpoznaje dorobek okresu międzywojennego w dziedzinie kultury i nauki.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 6

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XXXIX.R1 przedstawia postanowienia traktatów pokojowych podpisanych z sojusznikami Niemiec;
XXXIX.R2 ocenia funkcjonowanie Ligi Narodów i skutki amerykańskiego izolacjonizmu;
XXXIX.R3 wyjaśnia przyczyny wielkiego kryzysu gospodarczego i ocenia skuteczność metod jego zwalczania na świecie;
XXXIX.R4 ocenia sytuację Niemiec w latach 20.;
XXXIX.R5 charakteryzuje przemiany cywilizacyjne na świecie w okresie międzywojennym.

# XL. Narodziny i rozwój totalitaryzmów w okresie międzywojennym

Poziom podstawowy 5

XL.1 wyjaśnia genezę państwa sowieckiego i charakteryzuje jego politykę wewnętrzną i zagraniczną w okresie międzywojennym;
XL.2 wyjaśnia genezę faszyzmu i charakteryzuje faszystowskie Włochy;
XL.3 charakteryzuje genezę i główne idee niemieckiego narodowego socjalizmu oraz drogę Hitlera do władzy w Niemczech;
XL.4 charakteryzuje politykę wewnętrzną i zagraniczną III Rzeszy Niemieckiej w latach 30.;
XL.5 porównuje funkcjonowanie aparatu terroru w ZSRS i III Rzeszy Niemieckiej.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 6

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XL.R1 wyjaśnia zjawisko totalitaryzmu; porównuje systemy totalitarne, charakteryzując ich imperialne cele;
XL.R2 wyjaśnia rolę ideologii w systemach totalitarnych i zjawisko kultu jednostki;
XL.R3 wyjaśnia przyczyny i opisuje przejawy kryzysu demokracji parlamentarnej w okresie międzywojennym;
XL.R4 charakteryzuje państwa autorytarne w Europie i na świecie; wyjaśnia różnice między totalitaryzmem a autorytaryzmem;
XL.R5 ukazuje skalę wewnętrznych represji w ZSRS w latach 30. (w tym tzw. operację polską NKWD 1937–1938).

# XLI. Walka o odrodzenie państwa polskiego po I wojnie światowej

Poziom podstawowy 5

XLI.1 analizuje proces formowania się centralnego ośrodka władzy państwowej;
XLI.2 przedstawia postanowienia konferencji pokojowej w Paryżu dotyczące Polski;
XLI.3 charakteryzuje proces kształtowania się polskiej granicy z Niemcami, z uwzględnieniem powstania wielkopolskiego, powstań śląskich i plebiscytów;
XLI.4 charakteryzuje proces kształtowania się polskiej granicy wschodniej, ze szczególnym uwzględnieniem wojny polsko-bolszewickiej;
XLI.5 porównuje kształt terytorialny I i II Rzeczypospolitej.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 7

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XLI.R1 wyjaśnia wewnętrzne i międzynarodowe uwarunkowania
XLI.R2 wyjaśnia genezę powstania wielkopolskiego 1918–1919 i ocenia jego znaczenie dla przebiegu walk o granice i niepodległość Polski;
XLI.R3 opisuje genezę i przebieg wojny polsko-bolszewickiej oraz jej powiązanie z kwestią ukraińską i litewską;
XLI.R4 ocenia znaczenie bitwy warszawskiej;
XLI.R5 charakteryzuje proces formowania się granic z Czechosłowacją i Litwą;
XLI.R6 omawia sposoby upamiętnienia heroizmu Polaków na przykładzie Grobu Nieznanego Żołnierza, Cmentarza Obrońców Lwowa, Muzeum Powstań Śląskich, Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918– 1919.

# XLII. Dzieje polityczne II Rzeczypospolitej

Poziom podstawowy 3

XLII.1 charakteryzuje ustrój polityczny II Rzeczypospolitej na podstawie konstytucji marcowej z 1921 r.;
XLII.2 wyjaśnia przyczyny przewrotu majowego, charakteryzuje jego przebieg oraz ocenia skutki ustrojowe (nowela sierpniowa, konstytucja kwietniowa z 1935 r.);
XLII.3 charakteryzuje życie polityczne w Polsce w czasie rządów sanacyjnych.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 4

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XLII.R1 porównuje ustrój i rzeczywistość polityczną w II Rzeczypospolitej przed przewrotem majowym i po nim;
XLII.R2 charakteryzuje politykę zagraniczną II Rzeczypospolitej;
XLII.R3 ocenia wpływ Józefa Piłsudskiego, Romana Dmowskiego oraz innych polityków na powstanie i kształt II Rzeczypospolitej; porównuje ich wizje Polski.

# XLIII. Społeczeństwo i gospodarka II Rzeczypospolitej

Poziom podstawowy 4

XLIII.1 charakteryzuje skalę i skutki wojennych zniszczeń oraz „dziedzictwo” pozaborowe;
XLIII.2 charakteryzuje strukturę społeczeństwa II Rzeczypospolitej, uwzględniając jego wielonarodowy, wielokulturowy i wieloreligijny charakter;
XLIII.3 omawia skutki światowego kryzysu gospodarczego na ziemiach polskich;
XLIII.4 charakteryzuje i ocenia osiągnięcia gospodarcze II Rzeczypospolitej.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 4

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XLIII.R1 charakteryzuje przemiany społeczne i gospodarcze w II Rzeczypospolitej, z uwzględnieniem problemu reformy rolnej;
XLIII.R2 analizuje stosunki narodowościowe i religijne na obszarze II Rzeczypospolitej;
XLIII.R3 ocenia politykę gospodarczą i społeczną władz II Rzeczypospolitej.

# XLIV. Kultura i nauka w okresie II Rzeczypospolitej

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XLIV.R1 opisuje proces upowszechniania oświaty w II Rzeczypospolitej;
XLIV.R2 charakteryzuje przejawy kultury masowej w Polsce międzywojennej.

# XLV. Świat na drodze do II wojny światowej

Poziom podstawowy 4

XLV.1 przedstawia ideologiczne, polityczne i gospodarcze przyczyny wybuchu II wojny światowej;
XLV.2 wyjaśnia wpływ polityki hitlerowskich Niemiec oraz Związku Sowieckiego na rozbijanie systemu wersalskiego;
XLV.3 charakteryzuje politykę appeasementu;
XLV.4 wyjaśnia genezę paktu Ribbentrop- -Mołotow i przedstawia jego postanowienia.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XLV.R1 charakteryzuje proces marginalizowania Ligi Narodów;
XLV.R2 charakteryzuje i ocenia ekspansję Włoch oraz wojnę domową w Hiszpanii i jej uwarunkowania wewnętrzne i zewnętrzne.

# XLVI. Wojna obronna Polski w 1939 r. Agresja Niemiec (1 września) i Związku Sowieckiego (17 września)

Poziom podstawowy 6

XLVI.1 charakteryzuje położenie międzynarodowe Polski w przededniu wybuchu II wojny światowej;
XLVI.2 wyjaśnia cele wojenne hitlerowskich Niemiec i ZSRS; charakteryzuje niemieckie i sowieckie uzasadnienia agresji na Polskę;
XLVI.3 charakteryzuje etapy wojny obronnej, podaje przykłady bohaterstwa obrońców, uwzględniając żołnierzy i ludność cywilną oraz zbrodni wojennych dokonanych przez agresorów, z uwzględnieniem własnego regionu;
XLVI.4 przedstawia podział ziem polskich między okupantów;
XLVI.5 wyjaśnia znaczenie powołania polskich władz państwowych i sił zbrojnych na uchodźstwie;
XLVI.6 wyjaśnia przyczyny przegrania przez Polskę wojny obronnej.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 5

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XLVI.R1 porównuje potencjał walczących stron;
XLVI.R2 ocenia zachowanie dowódców wojskowych i władz cywilnych podczas wojny obronnej w 1939 r.;
XLVI.R3 przedstawia i ocenia zachowania innych państw wobec agresji hitlerowskich Niemiec i agresji sowieckiej;
XLVI.R4 wskazuje przykłady współpracy między okupantami.

# XLVII. II wojna światowa i jej etapy

Poziom podstawowy 5

XLVII.1 charakteryzuje etapy agresji i aneksji obu totalitarnych mocarstw;
XLVII.2 sytuuje w czasie i przestrzeni przełomowe wydarzenia II wojny światowej (polityczne i militarne);
XLVII.3 charakteryzuje politykę hitlerowskich Niemiec na terenach okupowanej Europy, z uwzględnieniem różnic w modelach polityki okupacyjnej realizowanej przez Niemcy na wschodzie i zachodzie;
XLVII.4 wyjaśnia przyczyny klęski państw Osi;
XLVII.5 opisuje uwarunkowania militarne i polityczne konferencji Wielkiej Trójki (Teheran, Jałta, Poczdam) oraz przedstawia ich ustalenia.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 5

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XLVII.R1 omawia współpracę hitlerowskich Niemiec i ZSRS w latach 1939–1941;
XLVII.R2 charakteryzuje przebieg działań wojennych na Dalekim Wschodzie i innych frontach II wojny światowej;
XLVII.R3 omawia narodziny i działalność Wielkiej Koalicji;
XLVII.R4 charakteryzuje sytuację ludności cywilnej oraz jeńców wojennych, z uwzględnieniem przykładów eksterminacji.

# XLVIII. Polska pod okupacją niemiecką i sowiecką

Poziom podstawowy 7

XLVIII.1 przedstawia realia życia codziennego w okupowanej Polsce;
XLVIII.2 wymienia i charakteryzuje przykłady zbrodni niemieckich i sowieckich – zarówno tych o wymiarze ogólnokrajowym (np. zbrodnia katyńska, Auschwitz-Birkenau), jak i regionalnym (np. Palmiry, Piaśnica, Ponary);
XLVIII.3 porównuje system sowieckich i niemieckich obozów pracy, obozów koncentracyjnych oraz obozów zagłady; omawia kwestie deportacji i wysiedleń ludności polskiej;
XLVIII.4 wyjaśnia przyczyny i znaczenie konfliktu polsko-ukraińskiego, w tym ludobójstwa ludności polskiej na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej;
XLVIII.5 charakteryzuje różne postawy polskiego społeczeństwa wobec polityki okupantów, wymienia przykłady heroizmu Polaków;
XLVIII.6 charakteryzuje sytuację i postawy dzieci i młodzieży pod okupacją niemiecką i sowiecką;
XLVIII.7 omawia sposoby upamiętnienia zbrodni obu okupantów oraz heroizmu Polaków na przykładzie:
1. Muzeum Powstania Warszawskiego,
2. Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu,
3. Polskiego Cmentarza Wojennego w Katyniu.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 4

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XLVIII.R1 przedstawia decyzje władz okupacyjnych dotyczące terytorium Rzeczypospolitej i jej ludności;
XLVIII.R2 wyjaśnia rolę okupantów w zaognianiu trudnych relacji polsko- -litewskich i polsko-ukraińskich;
XLVIII.R3 porównuje oraz ocenia założenia i metody polityki III Rzeszy Niemieckiej i Związku Sowieckiego w okupowanej Polsce.

# XLIX. Niemiecka polityka eksterminacji

Poziom podstawowy 4

XLIX.1 przedstawia ideologiczne podstawy eksterminacji Żydów oraz innych grup etnicznych i społecznych przez Niemcy hitlerowskie;
XLIX.2 charakteryzuje etapy eksterminacji Żydów (dyskryminacja, stygmatyzacja, izolacja, zagłada);
XLIX.3 opisuje położenie ludności żydowskiej oraz formy oporu, na przykładzie powstania w getcie warszawskim;
XLIX.4 charakteryzuje postawy społeczeństwa polskiego i społeczności międzynarodowej wobec Holokaustu, z uwzględnieniem Sprawiedliwych, na przykładzie Ireny Sendlerowej, Antoniny i Jana Żabińskich oraz rodziny Ulmów.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
XLIX.R1 wyjaśnia religijne, kulturowe i polityczne korzenie rasizmu i antysemityzmu oraz ich związek z hasłami naukowości, nowoczesności i postępu;
XLIX.R2 przedstawia i omawia działania rządu Rzeczypospolitej Polskiej wobec tragedii Zagłady.

# L. Działalność władz Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie i w okupowanym kraju

Poziom podstawowy 8

L.1 omawia działalność rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie;
L.2 ocenia znaczenie układu Sikorski- -Majski dla obywateli polskich znajdujących się pod okupacją sowiecką;
L.3 przedstawia przykłady bohaterstwa żołnierzy polskich na frontach II wojny światowej;
L.4 analizuje politykę mocarstw wobec sprawy polskiej w czasie II wojny światowej;
L.5 charakteryzuje organizację i cele Polskiego Państwa Podziemnego;
L.6 charakteryzuje polityczną i militarną działalność Armii Krajowej oraz Narodowych Sił Zbrojnych i Batalionów Chłopskich; wskazuje różne formy oporu wobec okupantów;
L.7 omawia uwarunkowania i cele akcji „Burza”;
L.8 charakteryzuje powstanie warszawskie (uwarunkowania polityczne, charakter przebiegu walk, położenie ludności cywilnej, ludobójstwo na Woli, następstwa powstania, postawę aliantów zachodnich i Związku Sowieckiego).

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 4

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
L.R1 opisuje położenie rządu Rzeczypospolitej Polskiej na arenie międzynarodowej;
L.R2 charakteryzuje losy armii gen. Władysława Andersa;
L.R3 charakteryzuje działania polskich formacji wojskowych na różnych frontach II wojny światowej.

# LI. Świat po II wojnie światowej. Początek zimnej wojny

Poziom podstawowy 5

LI.1 charakteryzuje polityczne, społeczne, gospodarcze i kulturowe skutki II wojny światowej;
LI.2 wyjaśnia genezę zimnej wojny i wskazuje najpoważniejsze punkty zapalne w pierwszej jej fazie (wojna w Korei, problem niemiecki);
LI.3 wyjaśnia genezę NATO i Układu Warszawskiego;
LI.4 omawia proces sowietyzacji państw Europy Środkowo-Wschodniej i opór wobec komunizmu (Berlin – 1953 r.,
LI.5 charakteryzuje skutki przejęcia władzy w Chinach przez komunistów.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 6

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
LI.R1 charakteryzuje zagadnienia związane z osądzeniem zbrodni wojennych popełnionych podczas II wojny światowej;
LI.R2 ocenia działalność Organizacji Narodów Zjednoczonych w powojennym świecie;
LI.R3 wyjaśnia okoliczności utworzenia państwa Izrael i genezę konfliktu arabsko-izraelskiego;
LI.R4 omawia przemiany w Chinach po II wojnie światowej; charakteryzuje system maoistowski;
LI.R5 przedstawia przemiany kulturowe i cywilizacyjne na świecie w latach zimnej wojny.

# LII. Dekolonizacja, integracja i nowe konflikty

Poziom podstawowy 4

LII.1 wyjaśnia genezę i skutki procesów dekolonizacyjnych w Azji i Afryce;
LII.2 wyjaśnia przyczyny i przedstawia skutki konfliktów zimnowojennych, w tym: wojny w Wietnamie, kryzysu kubańskiego oraz wojny w Afganistanie;
LII.3 wyjaśnia charakter konfliktów na Bliskim Wschodzie, ze szczególnym uwzględnieniem konfliktu arabsko- -izraelskiego;
LII.4 charakteryzuje genezę i etapy integracji europejskiej.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania dla zakresu podstawowego, a ponadto:
LII.R1 charakteryzuje tzw. rok Afryki;
LII.R2 wyjaśnia przyczyny i uwarunkowania rozwoju terroryzmu w Europie i na świecie.

# LIII. Przemiany cywilizacyjne na świecie

Poziom podstawowy 2

LIII.1 analizuje najważniejsze przemiany kulturowe i społeczne po II wojnie światowej;
LIII.2 charakteryzuje tło kulturowe oraz konsekwencje rewolty studenckiej i rewolucji seksualnej przełomu lat 60. i 70.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 5

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
LIII.R1 charakteryzuje najważniejsze współczesne zagrożenia cywilizacyjne;
LIII.R2 wyjaśnia znaczenie Soboru Watykańskiego II oraz tzw. reform posoborowych dla działalności Kościoła katolickiego w świecie i idei ekumenizmu;
LIII.R3 wyjaśnia przyczyny wzrostu znaczenia islamu we współczesnym świecie, z uwzględnieniem rozwoju ruchów fundamentalistycznych;
LIII.R4 charakteryzuje rolę kultury masowej i sportu we współczesnym świecie.

# LIV. Świat na przełomie tysiącleci

Poziom podstawowy 2

LIV.1 charakteryzuje przemiany społeczno- -polityczne w Europie Środkowej i Wschodniej w latach 1989–1991;
LIV.2 charakteryzuje procesy integracyjne oraz dezintegracyjne w Europie.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 4

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
LIV.R1 porównuje proces obalania komunizmu w krajach Europy Środkowo-
LIV.R2 wyjaśnia przyczyny rosnącego znaczenia Chin w świecie współczesnym;
LIV.R3 charakteryzuje nowe zagrożenia dla ładu międzynarodowego.

# LV. Proces przejmowania władzy przez komunistów w Polsce (1944–1948)

Poziom podstawowy 4

LV.1 opisuje straty demograficzne, terytorialne, gospodarcze i kulturowe po II wojnie światowej;
LV.2 charakteryzuje okoliczności i etapy przejmowania władzy w Polsce przez komunistów;
LV.3 omawia przejawy oporu społecznego wobec komunizmu, w tym działalność opozycji legalnej oraz podziemia antykomunistycznego;
LV.4 charakteryzuje okres odbudowy oraz ocenia projekt i realizację reformy rolnej i nacjonalizacji przemysłu oraz handlu.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
LV.R1 ocenia następstwa społeczno- -gospodarcze zmiany granic państwa polskiego;
LV.R2 omawia sytuację polskiej emigracji politycznej.

# LVI. Stalinizm w Polsce i jego erozja

Poziom podstawowy 4

LVI.1 charakteryzuje proces sowietyzacji na płaszczyźnie ustrojowej, gospodarczo-społecznej i kulturowej;
LVI.2 charakteryzuje terror stalinowski;
LVI.3 opisuje relacje państwo – Kościół w okresie stalinizmu;
LVI.4 wyjaśnia przyczyny, postulaty i następstwa poznańskiego czerwca oraz znaczenie wydarzeń październikowych 1956 r.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 4

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
LVI.R1 wyjaśnia założenia propagandy komunistycznej i charakteryzuje cechy sztuki socrealizmu;
LVI.R2 ocenia efekty społeczne i gospodarcze planu sześcioletniego;
LVI.R3 charakteryzuje przejawy odwilży popaździernikowej.

# LVII. Polska w latach 1957–1981

Poziom podstawowy 7

LVII.1 charakteryzuje system władzy w latach 60. i 70. w PRL i stopień uzależnienia od ZSRS;
LVII.2 opisuje proces industrializacji i funkcjonowanie gospodarki planowej;
LVII.3 wyjaśnia genezę i następstwa kryzysów społecznych w latach 1968, 1970 i 1976;
LVII.4 wyjaśnia społeczno-polityczną rolę Kościoła katolickiego, z uwzględnieniem roli prymasa Stefana Wyszyńskiego oraz papieża Jana Pawła II i jego wpływu na przemiany w Polsce;
LVII.5 charakteryzuje i ocenia działalność opozycji politycznej w latach 1976– 1980;
LVII.6 wyjaśnia przyczyny i następstwa strajków w 1980 r.;
LVII.7 charakteryzuje ruch społeczny „Solidarność” i ocenia jego wpływ na przemiany społeczno-polityczne w Polsce i w Europie.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
LVII.R1 opisuje postawy społeczne wobec władzy komunistycznej (od negacji i oporu po przystosowanie i współpracę);
LVII.R2 przedstawia najważniejsze postacie „Solidarności” (z perspektywy ogólnopolskiej i lokalnej).

# LVIII. Dekada 1981–1989

Poziom podstawowy 3

LVIII.1 wyjaśnia przyczyny i skutki wprowadzenia stanu wojennego oraz formy oporu społecznego;
LVIII.2 wyjaśnia przyczyny zawarcia porozumienia okrągłego stołu, opisuje i ocenia jego skutki;
LVIII.3 rozpoznaje największe powojenne polskie osiągnięcia w dziedzinie kultury i nauki, z uwzględnieniem twórczości emigracyjnej.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 5

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
LVIII.R1 ocenia międzynarodową reakcję na wprowadzenie stanu wojennego w Polsce;
LVIII.R2 opisuje relacje państwo – Kościół w latach 80., z uwzględnieniem postaci ks. Jerzego Popiełuszki;
LVIII.R3 opisuje znaczenie Kościoła katolickiego dla samoorganizacji Polaków po 13 grudnia 1981 r.;
LVIII.R4 charakteryzuje realia życia codziennego w PRL lat 80.

# LIX. Narodziny III Rzeczypospolitej i jej miejsce w świecie na przełomie XX i XXI w

Poziom podstawowy 4

LIX.1 opisuje kluczowe przemiany ustrojowe w latach 1989–1997, wyjaśnia ich międzynarodowe uwarunkowania;
LIX.2 ocenia proces transformacji ustrojowej i gospodarczej;
LIX.3 charakteryzuje i ocenia polską politykę zagraniczną, w tym
LIX.4 charakteryzuje główne przemiany kulturowe, polityczne, społeczne i gospodarcze w Polsce w XXI w.

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3

+Dodatkowo uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
LIX.R1 wyjaśnia kontrowersje wokół problemu dekomunizacji i lustracji;
LIX.R2 charakteryzuje przemiany społeczno- -polityczne, gospodarcze i kulturowe lat 90.;

Podstawa programowa z historii: co trzeba umieć na maturze

Najkrócej

Cele kształcenia (wymagania ogólne)

Spis działów

Wymagania szczegółowe

# I. Historia jako nauka

Poziom podstawowy 2

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 1

# II. Pradzieje i historia starożytnego Wschodu

Poziom podstawowy 2

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3

# III. Świat starożytnych Greków

Poziom podstawowy 3

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 5

# IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu

Poziom podstawowy 6

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 5

# V. Bizancjum i świat islamu

Poziom podstawowy 4

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3

# VI. Europa wczesnego średniowiecza

Poziom podstawowy 3

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 4

# VII. Europa w okresie krucjat

Poziom podstawowy 2

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 5

# VIII. Gospodarcze i społeczne realia średniowiecznej Europy

Poziom podstawowy 2

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 4

# IX. Polska w okresie wczesnopiastowskim

Poziom podstawowy 3

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3

# X. Polska w okresie rozbicia dzielnicowego

Poziom podstawowy 3

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 5

# XI. Europa późnego średniowiecza

Poziom podstawowy 2

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 4

# XII. Polska w XIV i XV w

Poziom podstawowy 4

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 7

# XIII. Kultura średniowiecza

Poziom podstawowy 4

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 4

# XIV. Odkrycia geograficzne i europejski kolonializm doby nowożytnej

Poziom podstawowy 2

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3

# XV. Czasy renesansu

Poziom podstawowy 3

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 1

# XVI. Reformacja i jej skutki

Poziom podstawowy 3

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 5

# XVII. Europa w XVI i XVII w

Poziom podstawowy 3

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 6

# XVIII. Państwo polsko-litewskie w czasach ostatnich Jagiellonów

Poziom podstawowy 4

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 5

# XIX. Powstanie Rzeczypospolitej Obojga Narodów

Poziom podstawowy 4

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 1

# XX. Pierwsze wolne elekcje i ich następstwa

Poziom podstawowy 2

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 1

# XXI. Renesans w Polsce

Poziom podstawowy 2

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 1

# XXII. Polityka wewnętrzna i zagraniczna Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w

Poziom podstawowy 3

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3

# XXIII. Ustrój, społeczeństwo i kultura Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w

Poziom podstawowy 3

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 5

# XXIV. Europa w dobie oświecenia

Poziom podstawowy 3

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 4

# XXV. Rewolucje XVIII w

Poziom podstawowy 4

Dodatkowo na poziomie rozszerzonym 3